4 filary dostępności cyfrowej (POUR) – Poznaj zasady WCAG: Postrzegalność, Funkcjonalność, Zrozumiałość, Kompatybilność

Zasady dostępności – czym są 4 filary?

Podmioty publiczne oraz coraz częściej firmy prywatne muszą zapewnić dostępność cyfrową swoich zasobów. Niezależnie od tego, czy jest to dostępność BIP (Biuletynu Informacji Publicznej), dostępność intranetu dla pracowników, czy dostępność ekstranetu dla klientów, rozwiązania te muszą spełniać podstawowe zasady dostępności.

Są to:

1. Postrzegalność (Perceivable)

2. Funkcjonalność (Operable)

3. Zrozumiałość (Understandable)

4. Kompatybilność / Solidność (Robust)

Źródłem tych reguł jest Konsorcjum W3C, ale w Polsce sankcjonuje je Ustawa o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. To właśnie te 4 filary dostępności są sprawdzane podczas audytów i to na ich podstawie orzekana jest zgodność strony z prawem.

Postrzegalność – zmysły w cyfrowym świecie

Pierwszy filar to Postrzegalność. Zgodnie z tą zasadą, każdy element strony internetowej i aplikacji mobilnej musi być „widoczny” dla zmysłów użytkownika – niekoniecznie wzroku. Dostępność stron internetowych w tym aspekcie polega na transformacji treści.

Dostępność dla osób niewidomych i słabowidzących

Osoby, które nie posługują się wzrokiem, muszą „usłyszeć” obraz. Dlatego kluczowa jest alternatywa tekstowa. Tekst alternatywny zaszyty w kodzie zdjęcia pozwala technologiom asystującym (czytnikom ekranu) na przekazanie treści obrazu za pomocą dźwięku lub alfabetu Braille’a (przez monitory brajlowskie).

Z kolei dostępność dla osób słabowidzących wymaga elastyczności. Użytkownik musi mieć możliwość powiększenia tekstu do 200% (a nawet 400% w układzie jednokolumnowym) bez utraty czytelności. Dostępne strony to takie, które nie używają koloru jako jedynego sposobu przekazywania informacji (np. błąd w formularzu oznaczony tylko kolorem czerwonym jest niewidoczny dla daltonisty).

Dostępność multimediów – słuch i wzrok

Wideo i audio to wyzwanie dla zasady postrzegalności. Aby dostępność multimediów była zachowana, musimy wdrożyć:

• Napisy rozszerzone: Dla osób niesłyszących. Zawierają nie tylko dialogi, ale opis dźwięków tła (muzyka, trzaśnięcie drzwiami).

• Transkrypcja: Pełny zapis tekstowy nagrania audio (np. podcastu).

• Audiodeskrypcja: Dodatkowa ścieżka lektorska dla osób niewidomych, opisująca to, co dzieje się na ekranie, a nie pada w dialogach.

Więcej o tym, jak technicznie przygotować zdjęcia i filmy, pisaliśmy w poradniku: Jak tworzyć dostępne treści cyfrowe?.

Funkcjonalność – interakcja bez myszki

Drugi filar to Funkcjonalność. Oznacza ona, że elementy strony internetowej (menu, przyciski, formularze) muszą dać się obsłużyć na różne sposoby. Myszka nie jest jedynym narzędziem nawigacji.

Klawiatura to podstawa

Wiele osób z niepełnosprawnością ruchową nie używa myszki. Dostępność stron www w obszarze funkcjonalności oznacza, że cały serwis można obsłużyć wyłącznie klawiaturą (zazwyczaj klawiszami Tab, Enter, Spacja i strzałkami). Jeśli na stronie pojawia się „pułapka na klawiaturę” (miejsce, z którego nie da się wyjść bez myszki) – strona łamie wytyczne dotyczące dostępności.

Czas i bezpieczeństwo

Funkcjonalność to także kontrola nad czasem. Jeśli na stronie są slajdery lub limity czasu na wypełnienie formularza, użytkownik musi mieć możliwość ich zatrzymania lub wydłużenia. Jest to kluczowe dla osób starszych oraz osób z niepełnosprawnością intelektualną. Co więcej, dostępność zakazuje stosowania elementów migających częściej niż 3 razy na sekundę, co chroni osoby chorujące na epilepsję przed atakiem.

Zrozumiałość – jasny przekaz i obsługa

Trzecia zasada to Zrozumiałość. Użytkownik musi rozumieć nie tylko treść, ale i sposób działania interfejsu. Zrozumiałość treści to przede wszystkim prosty język – unikanie żargonu i skomplikowanych konstrukcji.

Przewidywalność interfejsu

Publiczne strony internetowe muszą być przewidywalne. Oznacza to, że nawigacja powinna wyglądać tak samo na każdej podstronie. Jeśli formularz zawiera błędy, system musi jasno wskazać (tekstowo), gdzie leży problem i jak go naprawić. Dostępność dla osób starszych często opiera się właśnie na tym filarze – jasnych komunikatach i braku niespodzianek.

Ważne jest także określenie języka strony w kodzie (np. lang=”pl”). Dzięki temu syntezator mowy wie, z jakim akcentem czytać treść.

Kompatybilność – solidny kod

Czwarty filar, w oryginale „Robust”, w polskim prawie tłumaczony jako Kompatybilność (lub solidność). To najbardziej techniczna ze wszystkich zasad. Mówi ona o tym, że dostępne treści cyfrowe muszą być poprawnie interpretowane przez różne urządzenia i oprogramowanie – teraz i w przyszłości.

Współpraca z technologią asystującą

Technologie asystujące (np. czytniki ekranu NVDA, JAWS) polegają na poprawnym kodzie HTML. Jeśli programista nie domknie znacznika lub użyje złej etykiety, technologia może „zgubić” treść. Dlatego monitoring dostępności stron zawsze obejmuje walidację kodu.

Chcesz wiedzieć, czy Twój kod jest kompatybilny? Sprawdź nasz przewodnik po narzędziach: Jak sprawdzić dostępność cyfrową strony?.

Kryteria sukcesu WCAG i poziomy zgodności (A, AA, AAA)

Każda z 4 zasad dzieli się na szczegółowe kryteria sukcesu. Są to testowalne reguły (jest ich kilkadziesiąt), które decydują o tym, czy strona spełnia wymogi. Kryteria te pogrupowane są wpoziomy zgodności:

• Poziom A: Podstawowy. Jego niespełnienie oznacza całkowity brak dostępności dla niektórych grup (np. brak obsługi klawiaturą).

• Poziom AA: Wymagany prawnie. Ustawa dotycząca dostępności narzuca na podmiot publiczny obowiązek spełnienia wytycznych na tym poziomie. Obejmuje m.in. kontrast i widoczność fokusu.

• Poziom AAA: Najwyższy. Przeznaczony dla systemów specjalistycznych.

Ministerstwo Cyfryzacji, monitoring dostępności i kary

W Polsce strategiczny nadzór nad wdrażaniem tych zasad w sektorze publicznym pełni Ministerstwo Cyfryzacji. To właśnie Ministerstwo Cyfryzacji odpowiada za raportowanie stanu dostępności do Komisji Europejskiej. Monitoring dostępności prowadzony przez Ministerstwo Cyfryzacji odbywa się cyklicznie i obejmuje tysiące stron podmiotów publicznych.

Sytuacja zmieniła się jednak wraz z wejściem w życie Europejskiego Aktu o Dostępności. Teraz pod lupą są nie tylko urzędy i organizacje pozarządowe. Jeśli strona sklepu lub banku nie spełnia wymogów, odpowiednie organy nadzoru rynku mogą nałożyć dotkliwe sankcje, a Ministerstwo Cyfryzacji monitoruje ogólny postęp wdrażania dyrektywy w kraju. Dlatego monitoring dostępności stron jest dziś tak istotny dla każdego właściciela witryny.

Co więcej, każdy obywatel ma prawo do zgłoszenia skargi (tzw. żądanie zapewnienia dostępności) do podmiotu, a w przypadku braku reakcji – do Prezesa PFRON (w sektorze publicznym). Kluczowym dokumentem dla urzędów i NGO jest tu Deklaracja dostępności. Każda strona realizująca zadania publiczne musi ją posiadać. Deklaracja dostępności informuje, które kryteria sukcesu WCAG zostały spełnione, a które nie. Za brak deklaracji dostępności grożą wysokie kary finansowe.

Dostępność dla NGO i biznesu a 4 zasady

Czy dostępność dla NGO i firm prywatnych również opiera się na tych zasadach? Tak – zasady POUR są uniwersalne. Różni się tylko podstawa prawna:

• Dostępność dla NGO: Jeśli Twoja organizacja korzysta z dotacji publicznych, staje się w świetle prawa podmiotem zobowiązanym (w zakresie realizowanego zadania). Zapewnienie dostępności to warunek konieczny do rozliczenia wielu grantów.

• Dostępność dla Biznesu: Jeśli prowadzisz e-commerce, usługi płatnicze czy transportowe, podlegasz pod Europejski Akt o Dostępności. Musisz dbać o to, by Twoje usługi były zgodne z 4 filarami.

W obu przypadkach musisz zadbać o postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość i kompatybilność swoich projektów internetowych. Pamiętaj, że spełnienie wytycznych WCAG to proces ciągły. Technologie się zmieniają, a dostępność aplikacji mobilnych i stron ewoluuje.

Jeśli potrzebujesz wsparcia w analizie tych 4 filarów lub audytu zgodności, skontaktuj się z nami.