Jak sprawdzić dostępność cyfrową strony? Przewodnik po audycie, narzędziach i testach dla NGO i biznesu

Na czym polega audyt dostępności cyfrowej? Metody mieszane

Zanim uruchomisz jakikolwiek skaner, musisz wiedzieć jedną rzecz: żaden automat nie zastąpi człowieka. Profesjonalny audyt dostępności cyfrowej opiera się na tzw. metodach mieszanych. Tylko takie podejście pozwala wykryć realne problemy dostępności cyfrowej, z którymi borykają się użytkownicy.

Na pełną weryfikację składają się:

• Testy automatyczne dostępności – wykonywane przez programy, które szybko skanują kod. Wykrywają one jednak tylko około 30-40% wszystkich błędów. Automatyczna analiza dostępności jest świetna na start, ale nie rozwiąże wszystkich problemów.

• Ekspercka ocena dostępności cyfrowej – manualna weryfikacja przez specjalistę, który sprawdza ścieżki użytkownika, logikę działania i zrozumienie treści. Tutaj weryfikowana jest faktyczna zgodność strony internetowej ze standardami.

• Testy z użytkownikami – weryfikacja strony przez osoby z niepełnosprawnościami (np. niewidome).

Jeśli chcesz samodzielnie wykonać wstępną analizę dostępności stron, zacznij od narzędzi automatycznych, ale traktuj je jako wskazówkę, a nie ostateczną wyrocznię. Dopiero połączenie testów automatycznych z ręcznymi (i – gdy to możliwe – testami z udziałem użytkowników) pozwala przeprowadzić rzetelne badania dostępności cyfrowej.

Lista kontrolna i wytyczne WCAG – pomoc z GOV.pl

Jeśli planujesz samodzielne sprawdzanie dostępności, nieocenioną pomocą jest oficjalna lista kontrolna. Ministerstwo Cyfryzacji udostępnia gotowy plik (DOCX), który krok po kroku przeprowadzi Cię przez proces weryfikacji.

Znajdziesz tam szczegółowe pytania, które pomogą Ci zweryfikować wytyczne WCAG na Twojej stronie. Dokument ten pozwala uporządkować testy dostępności i upewnić się, że nie pominąłeś żadnego krytycznego elementu.

Pobierz materiały tutaj: Jak zbadać, czy strona WWW jest dostępna cyfrowo? (gov.pl).

Darmowe narzędzia do automatycznego testowania dostępności

W sieci znajdziesz wiele wtyczek i serwisów, które wspierają testowanie dostępności. Oto zestawienie najskuteczniejszych darmowych rozwiązań, z których korzystamy w codziennej pracy:

WAVE (Web Accessibility Evaluation Tool)

To absolutny klasyk. WAVE to wtyczka do przeglądarki, która wizualnie nakłada na Twoją stronę ikony błędów i ostrzeżeń. Świetnie pokazuje brakujące opisy zdjęć (tekst alternatywny) czy błędy w strukturze nagłówków.

Accessibility Insights for Web

Zaawansowane narzędzie od Microsoftu. Posiada funkcję „FastPass”, która w kilka minut wykonuje szybkie testy automatyczne, sprawdzając m.in. kontrast i brakujące etykiety.

Narzędzia do analizy wielu podstron

Jeśli masz rozbudowany serwis, przeklikiwanie każdej strony osobno może być trudne, aby sprawdzić dostępność strony internetowej całościowo. W takim przypadku warto skorzystać z narzędzi, które automatycznie skanują całą witrynę.

Warto pamiętać, że zaawansowane rozwiązania do kompleksowego skanowania często są płatne, ale większość z nich oferuje darmowe okresy próbne (trial) lub ograniczone wersje bezpłatne, które wystarczą do wstępnego audytu. Oto kilka przykładowych narzędzi tego typu:

• SortSite – pozwala na przeskanowanie całego serwisu (w wersji trial).

• Experte Accessibility Checker – proste narzędzie online, które sprawdza wiele podstron jednocześnie pod kątem podstawowych błędów.

• Tingtun Checker – europejskie narzędzie często wykorzystywane do wstępnej oceny zgodności.

Analiza techniczna kodu

Dla osób nieco bardziej technicznych polecamy ARC Toolkit oraz Tota11y (nakładka wizualizująca błędy). Pamiętaj też, że podstawą jest poprawny kod HTML – tutaj niezastąpiony jest klasyczny Walidator HTML od W3C. Jeśli kod jest „brudny”, technologie asystujące mogą się pogubić.

Kolory i kontrast – jak uniknąć podstawowych błędów?

Zbyt blady tekst to najczęstszy problem stron internetowych. Aby tekst był czytelny, musi mieć odpowiedni kontrast względem tła (dla standardu AA wynosi on minimum 4.5:1). Kontrast elementów strony jest kluczowy nie tylko dla osób słabowidzących, ale też dla użytkowników korzystająych z telefonów w pełnym słońcu.

Jak to zmierzyć?

• WebAIM Contrast checker – proste narzędzie online. Wpisujesz kod koloru tekstu i tła, a system mówi Ci: „Pass” lub „Fail”.

• Colour Contrast Analyser (CCA) – to aplikacja desktopowa (do pobrania). Pozwala „pobrać” kolor pipetą z dowolnego miejsca na ekranie (nie tylko ze strony www, ale też z projektu graficznego czy PDF).

• Aditus Button Contrast Checker – specyficzne narzędzie, które pomaga sprawdzić czytelność przycisków, co jest kluczowe dla użyteczności.

Proste testy manualne – zrób to sam bez programisty

Nie potrzebujesz drogiego oprogramowania, aby wykryć krytyczne błędy dostępności cyfrowej. Samodzielne testowanie dostępności jest możliwe! Wystarczy, że zrobisz sobie kawę i przeprowadzisz te proste testy manualne:

1. Test klawiatury (TAB): Odłóż myszkę. Czy jesteś w stanie obsłużyć całą stronę używając tylko klawisza TAB, Enter i spacji? Sprawdź, czy elementy interaktywne w dostępności (menu, linki, formularze) otrzymują wyraźną ramkę (tzw. fokus), żebyś wiedział, gdzie jesteś. Pamiętaj, że każdy element dostępności musi być osiągalny z klawiatury.

2. Test skalowania: Powiększ widok strony w przeglądarce do 200% (skrót Ctrl + +). Czy tekst nie „rozjeżdża się” i nie znika poza krawędzią ekranu?

3. Multimedia i obrazy: Włącz film na swojej stronie. Czy posiada napisy? Czy odtwarzacz można zatrzymać klawiaturą? Czy grafiki posiadają tekst alternatywny opisujący to, co na nich widać? To absolutna podstawa, jeśli chodzi o standardy WCAG.

Więcej o tym, jak redagować treści, aby były zgodne z wymogami (np. jak pisać teksty alternatywne), dowiesz się z naszego poradnika: Jak tworzyć dostępne treści cyfrowe?. Z kolei pełne tło prawne omawiamy w artykule: Czym właściwie jest dostępność cyfrowa i standard WCAG?.

Dokumenty PDF i aplikacje mobilne

Strona to nie tylko HTML. Organizacje pozarządowe często publikują raporty i regulaminy w formacie PDF. Niestety, „zwykły” PDF jest często nieczytelny dla osób niewidomych. Do weryfikacji dokumentów służy darmowy program PDF Accessibility Checker (PAC).

Warto też pamiętać, że nowe standardy (WCAG 2.1 i 2.2) kładą ogromny nacisk na smartfony. Dostępność cyfrowa aplikacji mobilnych i stron skupia się na tym, czy przyciski są wystarczająco duże i czy interfejs działa w każdej orientacji ekranu.

Testy z czytnikiem ekranu (dla odważnych)

Jeśli chcesz przekonać się, jak wygląda dostępność swojej strony i jak ocenia ją osoba niewidoma, zainstaluj darmowy czytnik ekranu NVDA (NonVisual Desktop Access). Wyłącz monitor i spróbuj znaleźć numer telefonu na swojej stronie, słuchając tylko syntezatora mowy.

Ostrzegamy – dla początkujących może to być szok. Jeśli usłyszysz chaos, wyrwane z kontekstu słowa „kliknij tutaj” lub brak reakcji na klawisze, oznacza to poważne błędy dostępności cyfrowej. Osoby niewidome nie będą w stanie skorzystać z takiej witryny.

Wyniki badania dostępności – i co dalej?

Przeprowadziłeś testy, masz wypełnioną listę kontrolną i znasz zakres dostępności swojego serwisu? To pierwszy krok do sukcesu. Teraz potrzebna jest poprawa dostępności. Pamiętaj, że jeśli korzystasz z dotacji, na Twojej stronie musi znaleźć się deklaracja dostępności, która rzetelnie opisuje stan dostępności witryny, wymienia niespełnione kryteria i podaje kontakt do koordynatora.

Często okazuje się, że „łatanie” starej, niedostępnej strony jest droższe niż stworzenie nowej, zgodnej ze standardami od podstaw.

Nie wiesz, jak zinterpretować wyniki audytu WAVE? Boisz się, że Twoja strona nie przejdzie kontroli grantowej?

Zgodność strony internetowej z prawem to nasza specjalność. Skontaktuj się z nami, aby zamówić audyt lub stworzyć dostępną stronę dla Twojej organizacji lub biznesu.